سدیم هیدروکسید (NaOH) که با نام های سود سوزآور یا کاستیک سودا و فرمول شیمیایی NaOH شناخته می شود، یک ماده شیمیایی رایج برای تصفیه آب است و اغلب در تصفیه فاضلاب برای افزایش pH آب از آن استفاده میشود. سدیم هیدروکسید این کار را با جذب آب و دی اکسید کربن انجام میدهد و معمولاً جزء جدایی ناپذیر تصفیه آب است. این ماده شیمیایی و سایر نمکهای قلیایی برای تنظیم اسیدیته آب و همچنین در صنعت تصفیه آب کاربرد گسترده ای دارند. اسیدیته میتواند اثرات مخربی بر سیستمهای انتقال آب و اثرات نامطلوبی بر سلامت مصرف کنندگان داشته باشد. آب اسیدی فلزات سیستم لوله کشی را حل می کند و باعث خوردگی و سوراخ شدن لولهها، اتصالات، پمپها و سایر تجهیزات انتقال آب می شود. فلزات حل شده در آب نیز ممکن است باعث بروز مشکل در زمینه سلامت شوند. سود سوزآور گزینه بسیار خوبی برای حل این مشکل است. رسوب هیدروکسید، سادهترین و رایج ترین روش حذف فلزات از آب است. که طی واکنش زیر به دست می آید:
Ca(OH)2 + NaCO3 → CaCO3 + 2NaOH
هیدروکسید سدیم باعث افزایش PH آب میشود، به این ترتیب، حلالیت فلزات کاهش یافته و وزن آن ها زیاد شده و تهنشین میشوند. یکی از مزایای این ماده شیمیایی، حل شدن آسان و سریع آن در آب است و می توانید بر حسب نوع آلاینده، میزان آن را برای تنظیم pH تغییر دهید. هیدروکسید سدیم گران نیست و میتواند با اسید کمتری واکنش داده و به شکل نمک رسوب کند. این ماده معدنی یکی از مواد شیمیایی مهم در فرایند پیش تصفیه در دستگاه های تصفیه آب است که حلالیت بالای آن باعث سهولت استفاده از آن شده و به همین دلیل بر مواد ارزانتر مانند هیدروکسید کلسیم (آهک) ترجیح داده میشود.
این ماده به دلیل خواص قوی قلیایی و توانایی در حل کردن چربی ها و پروتئین ها و نقطه ذوب و جوش بالایی که دارد، بهطور گسترده ای در صنایع مختلف از جمله صنایع شیمیایی، غذایی و تصفیه آب مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین، سدیم هیدروکسید در تولید صابون و مواد پاک کننده، خنثی سازی اسیدها و بهعنوان یک کاتالیزور در برخی واکنشهای شیمیایی کاربرد دارد. به دلیل خاصیت خورندگی سدیم هیدروکسید، باید هنگام کار با آن از دستکش و عینک ایمنی استفاده شود و در صورت تماس با پوست یا چشم، باید بلافاصله با آب شسته شود. جدول مشخصات این ترکیب شمیایی به شرح زیر است:
مشخصه | مقدار |
فرمول شیمیایی | NaOH |
جرم مولی | 40g/mol |
حالت فیزیکی | جامد (کریستالی) |
رنگ | پودر بی رنگ تا سفید |
نقطه ذوب | 318 °C |
نقطه جوش | 1380 °C |
حلالیت در آب | بله (کاملا محلول) |
pH (محلول 1M) | 13.0 |
سدیم هیدروکسید یا سود سوزآور یکی از ترکیبات قلیایی بسیار پرکاربرد در صنایع مختلف است که به دو صورت مایع و جامد (پرک) تولید و عرضه می شود. این ترکیب به دلیل خاصیت بازی قوی، انحلال پذیری بالا در آب، قیمت مناسب و قابلیت حمل و نقل آسان، بهویژه در شکل مایع، در صادرات و مصارف صنعتی اهمیت زیادی دارد. در ادامه، با انواع سود سوزآور و ویژگیهای هر کدام آشنا می شویم. انواع سود سوزآور (سدیم هیدروکسید) شامل موارد زیر می شوند:
یکی از اصلیترین مزایای هیدروکسید سدیم، قدرت بالای آن در خنثی سازی اسیدها است که این خاصیت بهویژه در تصفیه آب صنعتی و فاضلاب، کاغذسازی و تولید مواد شوینده به کار میرود. همچنین، سدیم هیدروکسید در فرآیندهای مختلف صنعتی، از جمله تولید صابون و بیودیزل، نقش کلیدی ایفا میکند. این ماده بهعنوان یک کاتالیزور در واکنشهای شیمیایی عمل کرده و به تولید محصولاتی با کیفیت بالا کمک میکند. مهمترین مزایای آن عبارتند از:
سود سوزآور (سدیم هیدروکسید) یکی از مواد شیمیایی مورد نیار در واحد پیش تصفیه دستگاه های تصفیه آب است. تاسیسات تصفیه آب شهری از هیدروکسید سدیم برای کنترل اسیدیته آب و کمک به حذف فلزات سنگین از آب استفاده می کنند. هیدروکسید سدیم همچنین برای تولید هیپوکلریت سدیم، یک ضدعفونی کننده آب، استفاده می شود. این ماده منعقدکننده مناسبی در دستگاه های تصفیه آب صنعتی است که علاوه بر تنظیم PH آب، مزیتهای دیگری نیز دارد که در ادامه به بررسی آنها میپردازیم:
• کاهش سختی آب: آب سخت دارای مقدار زیادی منیزیم و کلسیم محلول است. به همین علت در فرآیند تصفیه آب خلل ایجاد میکند و مانع از تصفیه آب میشود. آب سخت مانع از کف کردن مواد شوینده میشود و خاصیت شوینگی آنها را کاهش میدهد. در نتیجه به لباسها، ظروف و پوست بدن و صورت شما آسیب میزند. سدیم هیدروکسید PH آب را افزایش میدهد و به راحتی میتواند سختی آب را تا میزان قابل توجهی کاهش دهد.
• کاهش فلزات خطرناک محلول در آب: سود سوزآور فلزات خطرناک محلول در آب را مانند سرب و مس کاهش میدهد و به فرآیند تصفیه آب کمک کرده و کیفیت آب را بهبود میبخشد.
• جلوگیری از خوردگی: سود سوزآور یا کاستیک سودا از خوردگی لولهها در سیستم تصفیه آب جلوگیری میکند.
تولید کننده کاستیک سودا به طور عمده از روش فرایند کلرآلکالی این ماده شیمیایی را ایجاد می کنند. در این روش، محلول نمکی (سدیم کلرید) تحت الکترولیز قرار می گیرد تا کلر و هیدروکسید سدیم تولید شود. فرآیند الکترولیز هم به صورت انتخابی انجام می شود تا از واکنش های ناخواسته بین این دو ماده جلوگیری کند. این فرایند معمولاً با استفاده از یکی از تکنیک های سلول جیوه ای، سلول دیافراگمی یا سلول غشایی انجام می شود. هر یک از این تکنیک ها ویژگی ها و مزایای خاص خود را دارند، به طوری که سلول غشایی به عنوان روش مدرن و اقتصادی شناخته می شود و عمدتاً در تولید صنعتی به کار می رود.
در بین روش های تولید سود سوزآور، فرایند جیوه ای به دلیل کیفیت بالای محصول نهایی هنوز هم مورد توجه قرار دارد؛ هرچند که با چالش های زیست محیطی همراه است. در مقابل، روش دیافراگمی به دلیل مصرف انرژی بالاتر و کیفیت کمتر سود تولیدی، به عنوان گزینه ای کمتر محبوب شناخته می شود. به طور کلی، انتخاب روش تولید مناسب به عوامل مختلفی مانند هزینه، کیفیت محصول نهایی و مسائل زیست محیطی بستگی دارد. در حال حاضر، فرایند سلول غشایی به دلیل کارایی و کم هزینه بودن، به عنوان راه حلی پایدار و موثر برای تولید این ترکیب شیمیایی در نظر گرفته می شود.
.webp)
برای استفاده از هیدروکسید سدیم، مهم است که همه تجهیزات حفاظتی و اقدامات بهداشت فردی رعایت شوند و فقط پرسنل آموزش دیده باید طبق دستورالمل با این محصول کار کنند. برای نگهداری ایمن هیدروکسید سدیم آن را در ظرف اصلی خود، که باید محکم بسته شود و در برابر خوردگی مقاوم باشد، با روکش داخلی مقاوم نگهداری کنید. ظرف را در مکانی خنک، خشک و دارای تهویه مناسب نگهداری کنید. سود سوزآور در دماهای پایین متبلور میشود. دمای ذخیرهسازی را در محدوده 29 تا 38 درجه سانتیگراد کنترل کنید.
هنگام رقیق کردن این ماده، برای جلوگیری از تولید گرما باید احتیاط کنید. به جای اضافه کردن آب به ترکیب در حین هم زدن، سدیم هیدروکسید را به آب اضافه کنید و از تهویه کافی برای جلوگیری از استنشاق غبار یا بخارات مطمئن شوید زیرا ممکن این محلول در معرض هوا تشکیل کربنات میدهد.
برای خرید سود سوزآور، برخی نکات و پارامترها مثل جرم مولی و شرایط درست نگهداری از آن حائز اهمیت هستند. بررسی ویژگیها و مشخصات محصول، یکی از نکاتی است که باید در نظر داشته باشید. چرا که با بررسی مشخصات و ویژگیهای آن میتوانید از مناسب بودن محصول برای کاربرد مورد نظر خود اطمینان یابید. توجه داشته باشید که این ماده شیمیایی را با کیفیت بالا از فروشگاههای معتبر خریداری کنید. برای اینکه بتوانید قیمت سود سوزآور را دریافت کنید، امکان تماس تلفنی با کارشناسان فروش آبین در اختیار شما قرار دارد.
اگر حین مصرف سود سوزآور طبق راهنمای مصرف محصول پیش نروید، خطرات قابل توجهی سلامتی شما را تهدید می کند. این ماده بسیار خورنده است و در صورت تماس با پوست، چشم ها یا غشاهای مخاطی می تواند باعث سوختگی شدید و آسیب دائمی شود. استنشاق کاستیک سودا می تواند منجر به ناراحتی تنفسی شود که علائمی از جمله تورم حنجره و تجمع مایع در ریه ها دارد و تماس آن با پوست می تواند باعث سوختگی یا زخم فوری شود. اثرات طولانی مدت قرار گرفتن در معرض این ماده ممکن است شامل آب مروارید، سرطان و مشکلات تنفسی باشد.
سود سوزآور یک ماده شیمیایی بسیار مفید در صنعت تصفیه آب است و حلالیت بالای آن باعث سهولت استفاده از سود سوزآور شده است. به همین دلیل استفاده از آن بر سایر مواد شیمیایی ترجیح داده میشود. اما نهایتا پس از اتمام تصفیه آب بهتر است سود سوزآور را از آب حذف کنیم. برای تصفیه و از بین بردن سدیم هیدروکسید و سایر سدیمهای باقیمانده در آب میتوان از محلول اسید کلریدریک 1 مولار استفاده کرد. ذرات فلزی باقی مانده در آب را نیز میتوان با این روش حذف کرد. روش دیگر برای از بین بردن باقیمانده هیدروکسید سدیم استفاده از رزینهای تبادل یونی است که سود سوزآور را توسط این ماده از بین میبرند.
واکنش هیدروکسید سدیم با آب یک فرایند بسیار گرمازا و سریع است. وقتی که این ماده جامد به آب افزوده می شود، به سرعت حل شده و یون های سدیم (Na⁺) و یون های هیدروکسید (OH⁻) آزاد می کند. این واکنش باعث افزایش غلظت یون های هیدروکسید در محلول می شود و pH را به شدت بالا می برد و محلول حاصل به شدت قلیایی خواهد شد.
تیترازول سدیم هیدروکسید یک محلول استاندارد و آماده مصرف از سود سوزآور (سدیم هیدروکسید) است که در آزمایش های تیتراسیون به ویژه برای تعیین اسیدیته استفاده می شود. این محلول معمولاً با غلظت مشخص (مثلاً 0.1 نرمال) تهیه می شود و بهدلیل دقت بالا، پایداری و آماده بودن، در آنالیزهای شیمیایی آزمایشگاهی و کنترل کیفیت صنایع غذایی، دارویی و آب آشامیدنی کاربرد فراوان دارد.
