نویسنده: راضیه کوه پیمانی

ضربه قوچ ممبران (چکش آبی)

ضربه قوچ ممبران (چکش آبی)


یکی از پدیده های اجتناب ناپذیر که معمولاً در خطوط لوله های تحت فشار اتفاق می افتد، پدیده ضربه قوچ است. این پدیده در بسیاری از خطوط لوله و نیز در سیستم تصفیه آب صنعتی اسمز معکوس رخ می دهد. فشار ایجاد شده در این پدیده به فیلتر ممبران نیز اعمال شده و می تواند سبب اختلال در کارکرد ممبران و خرابی آن شود. در این مقاله قصد داریم با پدیده ضربه قوچ در خطوط لوله های تحت فشار آشنا شویم.


پدیده ضربه قوچ چیست؟

برای توضیح این پدیده ابتدا فرض کنید که یک لوله کاملاً از سیال پر شده است، در صورت با هر گونه افزایش و کاهش جریان مانند باز و بسته کردن شیر در مسیر لوله، در سیستم ضربه ای به نام ضربه قوچ در سیستم ایجاد خواهد شد. اگر شیر قرار گرفته در مسیر لوله به صورت ناگهانی بسته شود، دبی جریان عبوری از شیر کمتر می شود. این درحالی است که در بالادست بخش که دبی کاهش یافته، فشار افزایش و در پایین دست آن فشار کمتر می گردد. درنتیجه در بالادست شیر هد افزایش یافته و نوعی موج فشار بزرگ در سیستم تولید می گردد. به این ترتیب، در بخش پایین دست نیز فشار کاهش یافته و یک موج کم فشار ایجاد می شود.

پدیده ضربه قوچ با نام چکش آبی (Water Hammering) نیز شناخته می شود و می تواند سبب ایجاد ضربات شدیدی به لوله و اتصالات، شیرآلات و سایر اجزای خط لوله گردد. این ضربات در مواردی نیز می تواند موجب شکسته شدن اجزای خط لوله و ایجاد نشتی از آنها شود.

دلایل ایجاد ضربه قوچ

همانطور که ذکر شد، تغییرات ناگهانی در سرعت جریان می تواند سبب ایجاد این پدیده شود. این تغییرات سرعت به دلایل زیر در لوله می تواند اتفاق بیفتد:


•    با روشن کردن همزمان یک یا چند پمپ
•    با خاموش کردن یک یا چند پمپ
•    ایجاد تغییر در تنظیم هر یک از شیرها
•    بستن آنی یا سریع شیرها
•    ایجاد تغییر در سرعت دورانی پمپ ها
•    پر نمودن غیر استاندارد خط لوله
•    به کارگیری شیرهای یک طرفه غیر مناسب
•    توقف ناگهانی یک یا چند پمپ

راه های جلوگیری از ضربه قوچ

در میان روش هایی که می توانند به منظور جلوگیری از ضربه قوچ ممبران مورد استفاده قرار گیرد، ساده ترین روش افزایش قطر لوله جهت کمتر کردن سرعت جریان پمپ می باشد. روش های دیگری که می توان برای جلوگیری از پدیده در شرایط غیرقابل کنترل استفاده شود، شامل موارد زیر هستند:


•    به کارگیری شیرهای یک طرفه ای که سرعت بالایی در بسته شدن دارند.
•    قرار دادن شیرهای کنترل پمپ در محل خروجی پمپ ها
•    به کارگیری شیرهای قطع و وصل دارای محرک های الکتریکی
•    استفاده از عملگر یا اکچویتور (Actuator) در بخش خروجی پمپ ها
•    به کارگیری سیستم های دور متغیر در بخش پمپاژ خط لوله

علاوه بر روش های بالا، در شرایط غیر قابل کنترل نیز می تواند با استفاده از شیرهای اطمینان یا ترکیب این شیرها با شیرهای یک طرفه سوپاپی دو طرف فلنجی از بروز پدیده ضربه قوچ در لوله جلوگیری نمود. در سیستم لوله کشی که طولی کمتر از 2 کیلومتر دارند، معمولاً بهترین روش برای مقابله با این پدیده نصب چرخ لنگر میان پمپ و الکتروموتور می باشد. سازو کار چرخ لنگر به این صورت است که این قطعه پس از قطع جریان برق از کاهش ناگهانی دور موتور ممانعت می کند، درنتیجه ضربه قوچی با فشار منفی کمتری ایجاد می گردد و فشار منفی ایجاد شده نیز سبب افزایش فشار کمتری خواهد شد.

فروشگاه تصفیه آب آبین عرضه کننده انواع دستگاه تصفیه آب صنعتی و خانگی با برندهای معتبر و بهترین کیفیت ها در بازار ایران است. اگر دستگاه تصفیه آب صنعتی شما مشکلی ایجاد شده است که عملکرد دستگاه را با اختلال مواجه کرده است می توانید برای دریافت مشاوره رایگان متخصصان آبین تماس بگیرید.

نظرات کاربران

نظرات خود را ارسال نمایید

لطفا اطلاعات زیر را تکمیل و سپس ارسال نمایید