نویسنده: راضیه کوه پیمانی

کشت محصولات کم آب بر، راه حل مشکل خشکسالی

کشت محصولات کم آب بر، راه حل مشکل خشکسالی


تحقیقات آماری انجام شده تاکنون نشان می دهند که 96% آب در بخش کشاورزی مصرف می شود. از طرفی خشکسالی هایی که طی چند سال اخیر در ایران روی داده است، کشاورزان را بر آن داشته است که با کشت محصولات جایگزین علاوه بر حفظ تنوع محصولات، صرفه جویی قابل توجهی نیز در مصرف آب داشته باشند. در میان کشت های متنوعی که سطح کشور انجام می شود، کشت محصولاتی مانند زعفران، گل محمدی، کلزا و پسته به دلیل کم آب بر بودند، بیشتر مورد توجه قرار گرفته اند. باید توجه داشت که کشت این محصولات شمن تامین نیاز مردم، ارزش افزوده بالایی را برای کشاورزان و کشور با خود به همراه خواهد داشت. در این مقاله قصد داریم با کشت این محصولات کم آب بر آشنا شویم.

1-    کشت کلزا


ایران سالانه بالغ بر یک و نیم میلیون تن روغن نیاز دارد که 90 درصد آن معمولاً از طریق واردات روغن و دانه های روغنی تامین می گردد. تحقیقات انجام شده نشان می دهد که دانه کلزا 30 تا 40 درصد روغن و کنجاله آن حدود 40 تا 50 درصد پروتئین دارد. این محصول را می توان بین گیاه گندم و جو کاشت که از رشد علف های هرز در مزرعه نیز جلوگیری می کند.

این محصول با هر نوع آب و هوایی سازگار است و از کنجاله آن نیز به عنوان خوراک دام استفاده نمود. گیاه کلزا پس از سویا و نخل روغنی به عنوان سومین گیاه روغنی جهان شناخته می شود که تولید و توسعه کشت آن راهکار مهمی جهت تامین روغن خوراکی کشور محسوب می گردد. به دلیل اهمیت این محصول، کشاورزانی که اقدام به کشت کلزا می کنند، در تمام مراحل کاشت، داشت و برداشت کلزا مورد حمایت دولتی قرار خواهند گرفت. 


•    زمان مناسب برای کشت کلزا


بهترین زمان برای کشت کلزا از نیمه مهرماه تا پیش از 20 آبان ماه می باشد. بهترین تراکم این دانه روغنی، 60 تا 80 بوته در متر مربع است و تراکم کمتر از 20 بوته در متر مربع و یا بیشتر از 100 بوته در متر مربع با افت عملکردی مواجه خواهند شد. اما به طور کلی هرچه رقم محصول کشت شده دیر رس تر باشد، مدت زمان بیشتری از زمین تغذیه کرده و پتانسیل عملکردی بالاتری خواهد داشت. 

•    آب و هوا مناسب برای کشت کلزا


گیاه کلزا به تنوع آب و هوایی وسیعی سازگار است. با وجود اینکه این گیاه مناطق معتدل و گرم تعلق دارد، اما برخلاف سایر بذرهای روغنی، در مکان های معتدل و سردسیر نیز به خوبی رشد می کند. به دلیل تنوع بالا در گونه ها و تیپ های موجود در این محصول، تاکنون نژادهایی از آن به وجود آمده اند که در آب و هوای مرطوب و تا حدی خشک نیز رشد می کنند. 


ریشه کلزا با نفوذ در عمق خاک، عناصر مفید و مغذی از عمق آن بیرون کشیده و آفات و علف های هرز ار از بین می برد. بنابراین سبب آماده شده زمین برای کشت بعدی و افزایش 30 درصدی رشد و عملکرد محصول بعدی خواهد شد. کشت کلزا در واقع به عنوان روش مناسبی برای اصلاح خاک است که معمولاً جهت عملکرد بهتر به تناوب با گندم و جو در مزرعه کشت می شود. 


•    خاک مناسب برای کشت کلزا
 

این گیاه نسبت به انواع مختلفی از خاک ها کاملاً سازگار می باشد، اما مناسب ترین آنها خاکی با زه کشی مناسب و غنی با مواد آلی برای رشد بهتر گیاه است. خاک های شنی معمولاً به دلیل عدم نگهداری رطوبت برای رشد کلزا مناسب نیستند. این گیاه همچنین در خاک های شور یا قلیایی نیز به خوبی رشد نمی کند. بنابراین برای کاشت مطلوب کلزا، انتخاب صحیح خاک و بستر مناسب بذر نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.

2-    کشت گل محمدی


گل سرخ یا محمدی، گیاهی بومی ایران است که تا حدود 350 سال پیش جز در ایران در جایی رویش نمی یافت. این محصول، گیاهی مقاوم به کم آبی، آفت ها و امراض است که علاوه بر خواص درمانی خود، دارای مزیت های اقتصادی زیادی مانند اشتغال زایی، ارزش صادراتی و جذب گردشگری می باشد.


فرآورده هایی مانند: غنچه خشک، گلاب و اسانس گل محمدی، افزون بر عرضه در بازارهای داخلی، قابلیت صادراتی به تمام کشورهای جهان را دارا می باشد. گلاب و اسانس این محصول هر ساله به کشورهای حاشیه خلیج فارس و کشورهای اروپایی مانند فرانسه و انگلستان صادر می شود.


•    زمان مناسب برای کشت گل محمدی


از سال سوم پس از کشت این محصول، برداشت آن حدود سه تا نه سال بعد انجام می شود. این گیاه دوره گلدهی کوتاهی دارد و معمولاً تنها یک بار در سال گل می دهد. زمان باز شدن این گل ها در هر منطقه بین 20 تا 30 روز و معمولاً از اوایل اردیبهشت تا تیرماه به طول می انجامد. توجه این نکته بسیار ضروری است که هر گل حداکثر یک روز دوام دارد و پس از آن رنگ صورتی گلبرگ ها به سفید تغییر رنگ داده و با کمی باد پر پر شده و بر زمین می ریزد. برداشت این محصول بهتر است پیش از طلوع خورشید و در هوای خنک بامدادی به سرعت انجام شود و گل ها پیش از پژمرده شدن به محل فرآوری محصول انتقال یابد.  

•    خاک مناسب برای کشت گل محمدی


اگرچه این محصول در بسیاری از خاک ها به خوبی رشد می کند، اما مناسب ترین خاک برای پرورش آن خاک های زه کشی شده با PH بین 6.5 تا 7.5 است. زیرا خاک های اسیدی موجب کاهش رشد و عملکرد گیاه گل محمدی می شوند. کشت این محصول در زمین های سنگلاخی و شیب دار و مناطق کوهپایه نیز میسر می باشد.


3-    کشت زعفران


زعفران گیاهی گرمسیری است که در مناطق معتدل با تابستان های گرم و خشک و پاییز و زمستان نسبتاً ملایم به خوبی رشد می کند. اگرچه این ممکن است در همه شرایط صادق نباشد، به طوری که در شهر همدان که از شهرهای سردسیر ایران محسوب می شود، کشت و زراعت زعفران نتایج رضایت بخشی را به همراه داشته است.

•    زمان مناسب برای کشت زعفران


زمان مناسب برای این کشت، مرداد ماه تا مهر ماه است. زعفران پس از کاشت به مدت 4 تا 7 ماه (در برخی مناطق حتی تا 10 ماه) در زمین باقی مانده و محصول می دهد. بنابراین نیازی به کاشت مجدد زعفران در سال های آتی وجود ندارد. پیاز این محصول در تابستان فعالیتی ندارد و با شروع فصل گرما برگ های آن زرد و خشک شده و پیاز زعفران به خواب می رود. بنابراین زمین ها و محیط گرم و خشک برای کشت این محصول کاملاً مناسب است. به طور کلی دوره فعالیت پیاز زعفران را می توان تقریباً از آبان ماه تا اردیبهشت دانست. 

•    خاک مناسب برای کشت زعفران 


بهترین خاک برای کشت زعفران خاک شنی – رسی است که مقدار کمی آهک نیز داشته باشد. زیرا زعفران در زمین های رسی، شور یا خیلی شنی رشد خوبی ندارد. خاک این مزرعه باید حاصلخیز و شیرین بوده و از علف های هرز کاملاً پاک شود. بهترین PH برای کشت زعفران بین 7 تا 8 می باشد. باید این نکته بسیار مهم است که کشت زعفران در زمینی باید انجام شود که از چند سال گذشته در آن زعفران کشت نشده باشد.

•    تهیه و کاشت پیاز زعفران 


مهمترین و حساس ترین مسئله در کشت زعفران  انتخاب پیازچه آن است که باید با حساسیت بالایی انجام شود. پس از تهیه پیاز این محصول باید هر چه سریعتر به کشت آن اقدام شود، زیرا با قرار گرفتن در هوای آزاد در معرض انواع آفت و بیماری ها می باشد. دلیل دوم این مسئله این است که با جمع شدن توده ای پیاز، دمای پیازچه افزایش و قوه نامیه آن به شدت کاهش یافته و شرایط برای انواع بیماری ها مساعد خواهد شد. بنابراین هرچه فاصله بین تهیه پیازچه های زعفران و کاشت آنها کمتر باشد، نتیجه کشت مطلوب تر است. 

کشت زعفران

4-    کشت جو


جو یکی از سازگارترین انواع غلات است که نسبت به گندم در برابر خشکی مقاومت بیشتری دارد. بنابراین در آب و هوایی که آب عامل محدود کننده ای برای کشت گندم محسوب می شود، جو می تواند بیشترین محصول را به ثمر دهد. 


•    آب و هوای مناسب برای کشت جو 


جو با گستره وسیعی از آب و هوا سازگار می باشد، اما رشد این محصول در مناطق خشک و نیمه خشک مطلوب تر است. این محصول در مقایسه با گندم به سرما مقاومت کمتری دارد، بنابراین تصور می شود که کشت جوی پاییزه در مناطق سردسیر، رشد و عملکرد محصول چندان قابل قبول نباشد. 

•    زمان مناسب برای کشت جو 


زمان مناسب کشت جو تقریباً اواسط مهر ماه تا اواخر آبان ماه است و معمولاً به دو صورت بهاره یا پاییزه کشت می شود. البته لازم است که به آب و هوای منطقه نیز توجه شود و اگر گرمای هوا بالا باشد، نباید کشت جو انجام گیرد. جوی نوع بهاره به سرما حساس است، بنابراین در بهار کاشته می شود. اما نوع پاییزه که در فصل پاییز کشت می گردد، تا فرار رسیدن بهار سنبله تولید نخواهد کرد.  

 

•    خاک مناسب برای کشت جو 


زمینی که برای کشت جو انتخاب می گردد، باید نرم، سبک، مغذی و دارای زهکشی مناسب باشد و به خوبی تهویه شود. بهترین خاک برای این منظور، خاکی با بافت متوسط یا لومی (ترکیبی از رس، شن و سیلت) و میزانPH  بین 7 تا 8 می باشد. جو نسبت به سایر غلات در برابر شوری خاک، چه در مرحله جوانه زدن یا در مراحل دیگر مقاومت بالایی از خود نشان می دهد. 


5-    کشت پسته


پسته محصولی بسیار ارزشمند و از خوراکی های محبوب در سراسر جهان است که خوردن زیاد آن باعث بیماری و آسیب به سلامتی انسان نخواهد شد. برخی تصور می کنند که پرورش این محصول کاری دشوار است، درحالی که سخت در اشتباه هستند.
مناطق مناسب برای کشت پسته، مناطقی با زمستان های سرد (نه یخبندان) و تابستان های گرم و نیز مقداری باران است. بنابراین مکان های نیمه خشک بیابانی، برای کشت این محصول ایده آل هستند. گیاه پسته ترجیح می دهد که دمای هوا بالاتر از 37 درجه باشد و با مناطق مرتفع چندان سازگار نیست. از طرفی مناطق مرطوب نیز برای پرورش پسته مناسب نمی باشد. 


•    زمان مناسب برای کشت پسته


وقتی اقدام به پرورش این محصول می کنید تا هنگامی که به محصول مناسب خواهد رسید، تقریباً به حدود 5 تا 8 سال زمان نیاز دارد. اما با توجه به ارزش بالای این محصول و توانایی صادراتی آن، صبر کردن ارزش رسیدن به یک محصول خوب را خواهند داشت. جهت کشت پسته می توانید از دانه یا نهال پسته استفاده کنید، اما اگر تمایل دارید که در زمان کوتاه تری به نتیجه برسید، بهتر است به جای کشت دانه از نهال پسته استفاده کنید.

بهترین زمان برای کشت نهال این محصول، در فصل پاییز و پس از به خواب رفتن نهال آن است. زمان کاشت نهال پسته در پاییز باید طوری برنامه ریزی گردد که ریشه این نهال پیش از رسیدن یخبندان با محیط جدید خود سازگار شود. اما در مناطق سردسیر بهتر است نهالکاری پس از سپری شدن یخبندان انجام گردد. با این حال  کاشت نهال پسته با رعایت نکات بالا می تواند در تمام طول سال صورت بگیرد. 


•    خاک مناسب برای کشت پسته


بهترین محل برای پرورش پسته مکانی است که نور خورشید به طور کامل به مزرعه بتابد. پرورش این محصول به خاک مغذی و حاصلخیز نیاز دارد و ضروری است که میزان PH و اسیدی و بازی بودن خاک با دقت تنظیم شود. پسته معمولاً به خاک های تقریباً خنثی و PH بین 7 تا 7.5 علاقه مند است. 

نظرات کاربران

نظرات خود را ارسال نمایید

لطفا اطلاعات زیر را تکمیل و سپس ارسال نمایید